Manul stepowy – kot sprzed dwóch milionów lat


Manul stepowy to kot znany z wyjątkowo długiego futra oraz z wybitnych talentów wspinaczkowych. Kiedyś uważano go za pierwowzór persów. Dziś króluje w internecie dzięki swojej niesamowitej ekspresyjności.

Manul stepowy (Otocolobus manul, z ang. Pallas’s Cat) to gatunek małego drapieżnego ssaka z rodziny kotowatych, którego domem jest ogromny obszar Azji Środkowej. Jego ciało nie jest najlepiej przystosowane do śniegu, więc trzyma się zimnych, suchych siedlisk – szczególnie trawiastych lub skalistych, które pomagają mu ukryć się przed wrogami. Jest wyjątkowo nieuchwytny.

To nie jest słodki kotek. Choć puchaty manul stepowy może wyglądać uroczo, to w rzeczywistości nie jest takim przyjaznym zwierzątkiem. Najchętniej nie wychodziłyby z nory, unikając wszelkich kontaktów, a dodatkowo bywa bardzo agresywny.

Czy to przodek persa i skąd ta brzydka nazwa?

To niemiecki przyrodnik Peter Pallas w 1776 roku po raz pierwszy opisał tego futrzastego dzikuska. Nazwał go wtedy „Felis” i teoretyzował, że jest on przodkiem kota perskiego. Podobieństwa upatrywał w okrągłym pyszczku, imponującym płaszczu i krępym ciele. Oczywiście był w błędzie, a jego następcy zmienili imię kota. Dzikuska ochrzczono na nowo. Tym razem otrzymał on imię „Otocolobus manul”, co można przetłumaczyć jako… „brzydki uszatek”.

manul
fot. Shutterstock

Niektórzy mogą uważać, że uszy manula są brzydkie, podczas gdy inni uważają je za urocze. No cóż… O gustach się nie dyskutuje. Fakty są jednak takie, że okrągłe uszy kota – które są umieszczone na bokach jego głowy – są jedną z najbardziej charakterystycznych cech tego gatunku.

Niezwykła puchatość

Manul jest szczęśliwym posiadaczem najgęstszego i najdłuższego futra spośród wszystkich kotów. To jego prawdziwa chluba. Taka obfitość sierści sprawia, że kot wydaję się dużo większy, niż jest w rzeczywistości. Jest niezwykle puchaty, ale nie gruby. Wielkością przypomina sporego kota domowego. Futro chroni go przed zimnem, ale on zamiast śniegu woli suche trawy. Dodatkową zaletą takiej szaty jest to, że zmienia swoją długość oraz barwę w zależności od pory roku. W zimowe miesiące jest srebrzysto-szara, natomiast latem przybiera ciemniejszą, a nawet rudawą barwę.

Najbardziej ekspresyjny dziki kot na świecie

Manul posiada wybitnie rozwiniętą mimikę. Internauci doskonale znają zdjęcia obrażonego pyszczka tego kota. Zdolności strojenia min w połączeniu z zabawnym wyglądem sprawiają, że manul bywa gwiazdą różnorodnych grafik i filmików.Zwierzaka charakteryzują okrągłe źrenice, krótkie nogi i spłaszczony pyszczek z szeroko rozstawionymi uszami – to one czynią z niego najbardziej ekspresyjnego dzikiego kota na świecie. Naukowcy liczą, że popularność gatunku przełoży się na poziom i skuteczność jego programu ochronnego.

Mistrz wspinaczki

Manul świetnie radzi sobie w terenach górskich i potrafi bezpiecznie przemieszczać się nawet po bardzo stromych zboczach. Z ogromną sprawnością wspina się po niebezpiecznych skałach. Jego środowisko naturalne, tj. stepy, równiny, skaliste pustynie i pozbawione drzew obszary górskie Azji Środkowej wymogły na nim wykształcenie imponujących umiejętności w tej dziedzinie. W zamian za to natura odebrała mu prędkość. Krępa budowa ciała sprawia, że kot nie biega zbyt szybko. Na swoje ofiary zasadza się w kryjówkach i atakuje je z zaskoczenia.

manul
fot. Shutterstock

Manul stepowy

Wygląd:

Ciało krępe; łapy krótkie i masywne; pysk okrągły; źrenice okrągłe (inaczej niż u kota domowego); krótkie, zaokrąglone uszy usytuowane są po bokach głowy. Sierść długa i niezwykle gęsta. Podszycie na brzuchu jest dwa razy dłuższe niż futro pokrywające resztę ciała. Maść waha się od srebrzysto-szarej w okresie zimowym do ciemniejszego, rudawego odcienia w cieplejszych miesiącach. Jego szeroka głowa jest pokryta rozetami i cętkami, a krzaczasty ogon otaczają ciemne pasy; końcówka jest czarna. Oznaczenia te wydają się ciemniejsze w lecie i doskonale maskują kota w terenie.

Tryb życia:

Manul stepowy zamieszkuje stepy, skaliste pustynie, równiny i góry do wysokości 4500 m n.p.m. Prowadzi nocny tryb życia. Za dnia ukrywa się w norach, ale – co ciekawe – nie swoich, tylko należących do innych zwierząt. Poza tym jego domem są małe jaskinie i rozpadliny skalne. Jest to kot skryty, prowadzący samotny tryb życia. Trudno go wypatrzyć, a tym bardziej spotkać w grupie. Rewiry samców zajmują obszar ok. 4 km².

Pożywienie:

Żywi się drobnymi gryzoniami (myszoskoczkami, karczownikami, chomikami, wiewiórkami), a także młodymi świstakami, zającami i ptakami. Krępa postura sprawia, że nie jest szybkim biegaczem, więc gdy wyczuje niebezpieczeństwo, zamiera i przykuca w bezruchu płasko na ziemi. Jego futro doskonale pomaga mu wtopić się w otoczenie.

Długość życia:

Może żyć do sześciu lat na wolności, ale z powodu drapieżników i innych niebezpieczeństw długość jego życia prawdopodobnie będzie o połowę mniejsza. W niewoli dożywa nawet 12 lat.

Rozmnażanie:

Samica osiąga dojrzałość płciową około pierwszego roku życia. Ma najkrótszy spośród wszystkich kotek okres rui, który trwa zaledwie od 26 do 42 godzin. Koty łączą się w pary między grudniem a marcem. Ciąża trwa 66–75 dni. Przeciętny miot to 3–4 młode, ale zdarzają się także mioty po 6, a nawet 8 kociąt. Młode rodzą się od końca marca do maja. Kocięta stają się niezależne w ok. 4-5. miesiącu od narodzin.

Ochrona:

Według IUCN Red List (Czerwona Lista Gatunków Zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony
Przyrody) gatunek od 2002 roku zaliczony jest do kategorii NT – bliski zagrożenia. Jest chroniony na większości obszaru swego występowania. Niski stan liczebności manuli jest spowodowany dość słabo rozwiniętym systemem odpornościowym tych zwierząt, a także działalnością rolniczą na terenach jego występowania i procesem tępienie jego naturalnego źródła pożywienia. Manule często też giną w pułapkach przeznaczonych dla wilków i lisów. Niestety pomimo ochrony manule padają ofiarą kłusowników, którzy czerpią zyski z futra, tłuszczu i narządów tych zwierząt.

Ich liczba spadła o około 10-15 procent w ciągu ostatniej dekady. Na szczęście udało się uzyskać dla nich rezerwat, w którym są nietykalne. To pas ziemi w Sailyugemsky Nature Park, który leży w górach Ałtaj między Kazachstanem i Mongolią.

manul
fot. Shutterstock

Manul stepowy to kolejny inspirujący gatunek z rodziny kotowatych. Był podejrzewany o pokrewieństwo z kotami perskimi, a swoją nazwę zawdzięcza niezwykłym uszom. Dziś, dzięki swojej bogatej mimice, jest jednym z kocich bohaterów internetowych memów. Ma imponujące futro! Nie dość, że jest najdłuższe i najgęstsze w całej rodzinie kotowatych, to dodatkowo potrafi zmieniać swoją długość oraz barwę w zależności od temperatury powietrza. O wyjątkowości manuli świadczy również fakt, iż posiadają swój kawałek ziemi – własne sanktuarium, w którym mogą czuć się całkowicie bezpieczne.

Autor: Nikoletta Parchimowicz